سازمان جهانی بهداشت ( W.H.O) :
مهارت‌های زندگی توانایی انجام رفتار سازگارانه‌ی روانی و اجتماعی هستند، به گونه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای که فرد را قادر می‌سازند با چالش‌ها و نیازهای روزمره‌اش کنار بیاید(1997).
این تعریف از چهار مولفه‌ی اصلی تشکیل شده است:
- توانایی: به این معنا که مهارت‌های زندگی یادگرفتنی و اکتسابی است.
- انجام رفتار: مهارت‌های زندگی قابل مشاهده و بررسی است.
- سازگارانه: این مهارت‌ها به‌گونه‌ای است که نه کسی را اذیت می‌شود و نه دیگرای را اذیت می‌کند!
- چالش‌ها و نیازها: اتفاقات زندگی که نیاز به تدابیر عاقلانه دارد.
سازمان یونیسف:
پکیج مهارت‌های زندگی، یک رویکرد مبتنی بر تغییر شکل‌دهی رفتار است که توازن و تعادل را بین سه حوزه‌ی دانش، هیجان و رفتار ایجاد می‌کند.
این تعریف بیان دارد که هدف از آموزش مهارت‌های زندگی افزایش توانایی‌های روانی اجتماعی، پیشگیری از ایجاد رفتارهای آسیب‌زننده به بهداشت و سلامت و ارتقای سطح سلامت روان افراد است.
سرفصل‌های آموزش مهارت‌های زندگی:
پکیج مهارت‌های زندگی، مهارت‌های ده‌گانه‌ای است که سازمان بهداشت جهانی در سال 1993 معرفی کرده است.این مهارت‌ها عبارت هستند از:
- خودآگاهی و رشد فردی
- هم‌دلی و درک دیگران
- تفکر خلاق
- تفکر انتقادی و تحلیل اطلاعات
- حل مسئله
- تصمیم گیری آگاهانه و مسئولانه
- روابط بین فردی و اجتماعی سازی
- ارتباط موثر
- مدیریت هیجانات و احساسات و فشارهای روانی
- مقابله با استرس و اضطراب
این مهارت‌ها مجموعه‌ای از دانش و نگرش و مهارت‌هاو صلاحیت‌های بین‌فردی و درون‌فردی هستند که به انسان‌ها امکان می‌دهند تا با محیط متغیر، چالش‌های پیچیده، تغییرات اجتماعی و فناوری و روابط انسانی کاملا موثر روبه‌رو شوند، انتخاب آگاهانه انجام بدهند، سلامت روانی و جسمانی خود را حفظ بکنند و مشارکت مسئولانه در جامعه داشته باشند. بدیهی است که محتوای مهارت‌ها را باید با امکانات روز، بافت فرهنگی، ارزش‌ها و زبان محلی تنظیم کرد.
مهارت‌های زندگی می‌بایست ناخودآگاه انجام شوند؛ یعنی فرد بتواند مهارت‌هایی که آموزش دیده است را به راحتی و ماهرانه اجرا کند و بودونبود این مهارت‌ها را در اطرافیانش تشخیص بدهد. این امر مستلزم این است که آموزش‌ها در نگرش و باورهای فرد نیز نفوذ کرده باشد؛ هم‌چنین باید توجه داشت که این مهارت‌ها به تمرین و تکرار وابسته هستند.
نقش مهارت‌های زندگی در سلامت روان:
1- تقویت تاب‌آوری:
الف) کمک به فرد برای بازگشت سریع‌تر از ناملایمات و چالش‌ها.
ب) تغییرنگاه از «تهدید» به «چالش» در برابر فشارهای زندگی.
2- مدیریت موثر استرس:
ج) شناسایی منابع استرس و استفاده از تکنیک‌های مقابله‌ای سازنده، به‌جای فرار یا اجتناب.
د) جلوگیری از مزمن شدن استرس و تبدیل آن به اضطراب یا اختلالات جسمی.
3- تنظیم هیجانی:
هــ) شناسایی دقیق احساسات؛ مثلا تفاوت بین خشم و سرخوردگی.
و) کنترل واکنش‌های تکانشی و مخرب ناشی از هیجانات شدید.
4- کاهش نشخوار فکری:
ز) استفاده از تفکر نقادانه برای به چالش کشیدن باورهای منفی خودکار
ح) افزایش تمرکز بر حال و تصمیم‌گیری فعال به‌جای درگیر شدن در گذشته یانگرانی‌های غیرقابل کنترل آینده.
5- افزایش خودکارآمدی:
ط) ایجاد حس کنترل بر زندگی شخصی
ی) هر موفقیت در استفاده از یکی از این مهارت‌های زندگی، اعتمادبه‌نفس فرد را در توانایی‌های خود، تقویت می‌کند.
6- بهبود روابط بین فردی:
ک) کاهش تعارض به‌دلیل توانایی در اتباط موثر و گوش دادن فعال
ل) ایجاد شبکه‌های حمایتی قوی که سد دفاعی مهمی در برابر مشکلات روانی هستند.
7- تقویت خودآگاهی و عزت‌نفس:
ن) تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و مسئولانه منجر به احترام بیشتر به خود می‌شود.
س) خودآگاهی، فرد را قادر می‌سازد تا با کمبودها و نقص‌های خود به شیوه‌ای دلسوزانه برخورد کند.
8- مسئولیت‌پذیری:
ع) مهارت‌های تصمیم‌گیری و مدیریت هیجان، افراد را در برابر گرایش به رفتارهای مخرب مانند سوءمصرف مواد یا خشونت محافظت می‌کند.
ف) مسئولیت‌پذیری، سنگ‌بنای وجود یک فرد بالغ و یک جامعه‌ی سالم است.
سه سرچشمه‌ی اصلی مهارت‌های زندگی در روانشناسی
- روانشناسی انسان‌گرا ← با تکیه بر این اعتقاد که انسان میل به رشد دارد و نیازمند محیطی پذیرنده برای شکوفایی است.
- روانشناسی اجتماعی بندورا ← با تکیه بر این اعتقاد که انسان از راه مشاهده، مدل‌سازی، تجربه و… رفتار جدید را می‌آموزد.
- روانشناسی مثبت‌نگر ← با تکیه بر این اعتقاد که انسان تمرکزش باید بر توانمندی‌ها، تاب‌آوری و معنابخشی به مسئله‌ها باشد، نه صرفا آسیب‌ها.
ما در مقالات آتی سایت و در جلسات درمان و کارگاه‌های آموزشی به‌روزترین محتواهای پکیج آموزشی مهارت‌های زندگی را در اختیار بزرگسالان، کودکان و نوجوانان و درمانگرانی که نیاز به به‌روزرسانی اطلاعات روانشناسی خود دارند می‌گذاریم.
نویسنده: نرگس شعبانی لالانی (نرگس لالانی)
نویسنده و ویراستار، روانشناس، روان درمانگر خودشناسی و توسعه فردی
مشاور پیش از ازدواج و غنی سازی روابط زوجین (زوج درمانی)
ایمیل نویسنده برای رزرو وقت مشاوره:
ms.lalani.writer@gmail.com
هماهنگی در واتساپ، تلگرام، بله و ایتا: 09129426606
